Η Δημοτική Κοινότητα Σταυρούπολης ανήκει στη Δημοτική Ενότητα Σταυρούπολης και αποτελεί το διοικητικό και οικιστικό κέντρο της ορεινής περιοχής του Δήμου Ξάνθης. Περιλαμβάνει τη Σταυρούπολη, μικρότερους ορεινούς οικισμούς και το Δασικό Χωριό Ερύμανθου.
Καταλαμβάνει συνολική έκταση 94,463 km² και, σύμφωνα με την Απογραφή Πληθυσμού–Κατοικιών του 2021, έχει μόνιμο πληθυσμό 420 κατοίκους.
Οικισμοί και πληθυσμός
- Σταυρούπολη: 373 κάτοικοι
- Λυκοδρόμιο: 46 κάτοικοι
- Καλλιθέα: 1 κάτοικος
- Δασικό Χωριό: 0 κάτοικοι
- Μαργαρίτιο: 0 κάτοικοι
Η καταγραφή μηδενικού μόνιμου πληθυσμού στην Απογραφή του 2021 δεν σημαίνει ότι οι συγκεκριμένοι οικισμοί έχουν καταργηθεί διοικητικά.
Θέση και πρόσβαση
Η Δημοτική Κοινότητα Σταυρούπολης βρίσκεται στο βορειοδυτικό τμήμα του Δήμου Ξάνθης, στην κοιλάδα του Νέστου και ανάμεσα στους ορεινούς όγκους της Ροδόπης. Η Σταυρούπολη απέχει περίπου 28 χλμ. από την πόλη της Ξάνθης και βρίσκεται στον οδικό άξονα που συνδέει την Ξάνθη με τη Δράμα.
Η περιοχή αποτελεί βασικό σημείο πρόσβασης προς τα Στενά του Νέστου, τα ορεινά χωριά, το Δασικό Χωριό Ερύμανθου και το δασικό σύμπλεγμα της Χαϊντούς. Από τη Σταυρούπολη ξεκινούν διαδρομές πεζοπορίας και φυσιολατρικού ενδιαφέροντος προς την κοιλάδα του ποταμού και την ορεινή ενδοχώρα.
Ιστορία και τοπική ταυτότητα
Η Σταυρούπολη ήταν παλαιότερα γνωστή ως Γενή Κιόι και έλαβε τη σημερινή της ονομασία το 1920. Η θέση της, σε κομβικό σημείο ανάμεσα στην Ξάνθη, τη Δράμα και την κοιλάδα του Νέστου, συνέβαλε στην ανάπτυξή της ως εμπορικού και διοικητικού κέντρου της ευρύτερης ορεινής περιοχής.
Κατά τον 19ο και τις πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα, η οικονομική ζωή της Σταυρούπολης συνδέθηκε σε σημαντικό βαθμό με την καλλιέργεια και την εμπορία του καπνού. Ίχνη της παλαιότερης οικονομικής ακμής διατηρούνται στην πολεοδομική μορφή του οικισμού, στις παραδοσιακές κατοικίες και στο κτίριο της παλιάς Εφορείας Καπνού, όπου στεγάζεται σήμερα το Λαογραφικό Μουσείο.
Καθοριστική για την εξέλιξη της περιοχής υπήρξε και η κατασκευή της σιδηροδρομικής γραμμής κατά μήκος του Νέστου. Ο σιδηρόδρομος διευκόλυνε τη μετακίνηση κατοίκων και προϊόντων και συνέδεσε τη Σταυρούπολη με την Ξάνθη, τη Δράμα και τα υπόλοιπα αστικά κέντρα της βόρειας Ελλάδας.
Σήμερα η Σταυρούπολη διατηρεί τον χαρακτήρα μικρής ορεινής κωμόπολης, με παραδοσιακά κτίρια, πλατείες, φυσικό περιβάλλον και έντονη σχέση με τον Νέστο και τα δάση της Ροδόπης.
Πολιτισμός και ετήσιες εκδηλώσεις
Η πολιτιστική ζωή της Σταυρούπολης υποστηρίζεται από τον Δήμο Ξάνθης, τον Μορφωτικό Πολιτιστικό Σύλλογο Σταυρούπολης «Ορφέας» και τους συλλόγους της ευρύτερης περιοχής.
- Γιορτή Χωριάτικης Πίτας: αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους πολιτιστικούς και γαστρονομικούς θεσμούς της ορεινής περιοχής. Το 2025 πραγματοποιήθηκε η 15η διοργάνωση στην κεντρική πλατεία της Σταυρούπολης. Η γιορτή αναδεικνύει την παραδοσιακή χωριάτικη πίτα και περιλαμβάνει μουσικές εκδηλώσεις, χορωδίες, τοπικές γεύσεις και παραδοσιακό γλέντι.
Αξίζει να επισκεφθείς
- Τον οικισμό της Σταυρούπολης, με την κεντρική πλατεία, τον μεγάλο πλάτανο, τις παλιές κατοικίες και τα κτίρια που διατηρούν στοιχεία της παραδοσιακής αρχιτεκτονικής.
- Το Λαογραφικό Μουσείο Σταυρούπολης, το οποίο στεγάζεται στο κτίριο της παλιάς Εφορείας Καπνού και παρουσιάζει στοιχεία της καθημερινής ζωής, της παραγωγής και της πολιτιστικής κληρονομιάς της περιοχής.
- Τον Ιερό Ναό Ευαγγελισμού της Θεοτόκου, ένα από τα χαρακτηριστικά σημεία του οικισμού.
- Τον σιδηροδρομικό σταθμό της Σταυρούπολης και τη σιδηροδρομική διαδρομή κατά μήκος του Νέστου, η οποία αποτελεί σημαντικό τμήμα της νεότερης ιστορίας της περιοχής.
- Το Δασικό Χωριό Ερύμανθου, μέσα σε δάσος οξιάς, σε μια περιοχή κατάλληλη για διαμονή, πεζοπορία και επαφή με τη φύση.
- Τα Στενά του Νέστου, με τους εντυπωσιακούς μαιάνδρους του ποταμού, την πλούσια βλάστηση και τις πεζοπορικές διαδρομές.
- Το Λυκοδρόμιο και την Καλλιθέα, μικρούς οικισμούς μέσα στο ορεινό και δασικό τοπίο της κοινότητας.
- Τη Γιορτή Χωριάτικης Πίτας, που παρουσιάζει τη γαστρονομία, τη μουσική και τις παραδόσεις της ορεινής Ξάνθης.